Z kwiatka na kwiatek po pyszny pyłek…
Grupa przedszkolna (4-6 lat)
Jeżeli z powierzchni Ziemi znikną wszystkie pszczoły, człowiekowi pozostaną cztery lata życia. (-) Albert Einstein
Podstawa programowa
Wychowanie dla poszanowania roślin i zwierząt.
Dziecko kończące przedszkole i rozpoczynające naukę
w szkole podstawowej:
– wymienia rośliny i zwierzęta żyjące w różnych środowiskach przyrodniczych,
np. na łące, w lesie, w ogródku;
– wie, jakie warunki są potrzebne do rozwoju zwierząt (przestrzeń życiowa,
bezpieczeństwo, pokarm) i wzrostu roślin (światło, temperatura, wilgotność);
– potrafi wymienić zmiany zachodzące w życiu roślin i zwierząt w kolejnych
porach roku;
– wie, w jaki sposób człowiek może chronić rośliny i pomagać zwierzętom;
– posługuje się pojęciami dotyczącymi zjawisk przyrodniczych, np. tęcza,
deszcz, burza, opadanie liści z drzew;
– wie o możliwości korzystania z dóbr przyrody, np. grzybów, owoców, ziół;
Cele ogólne:
– uświadomienie dzieciom znaczenia owadów zapylających, ze szczególną rolą pszczół;
– uwrażliwienie ekologiczne;
– tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej dziecko przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających poznanie wartości oraz norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego, adekwatnych do etapu rozwoju dziecka.
Cele szczegółowe
Dziecko: wymienia nazwy znanych sobie kwiatów • ogląda różne typy kwiatów (na ilustracjach i prawdziwe), szuka elementów wspólnych dla różnych kwiatów, nazywa elementy kwiatów (płatki, pręciki z pyłkiem i słupek) • wie, że do powstania owocu, kwiat musi zostać zapylony • opisuje w jaki sposób rośliny zwabiają do siebie owady (kolorowe płatki, zapach, słodki nektar i smaczny pyłek) • wyjaśnia w jaki sposób owady uczestniczą w zapylaniu • wykonuje doświadczenie imitujące zapylanie • docenia pracę owadów zapylających w zapewnieniu wyżywienia ludziom i zwierzętom, wie, że bez pszczół nie mielibyśmy nie tylko miodu, ale przede wszystkim owoców i warzyw, rozumie dlaczego trzeba chronić zapylacze • wymienia przyczyny wymierania owadów zapylających • wskazuje działania służące ochronie owadów zapylających • wymienia przykładowe rośliny miododajne • jest zmotywowany do ochrony przyrody i namawiania innych do tego.
Miejsce: sala i teren wokół przedszkola (albo park, ogród botaniczny, ogród działkowy/warzywny, teren miejski z kwietną łąką)
Czas: 120 minut
Materiały:
• kilka różnych żywych kwiatów (doniczkowe, cięte) • ilustracje kwiatów
owadopylnych • kolorowe ilustracje owadów: pszczoły miodnej, trzmiela •
materiały przyniesione z domu przez dzieci do ponownego przetworzenia (np. zużyte,
kolorowe materiały bawełniane; kolorowe butelki plastikowe, gazeta, sznurek;
patyki itp.) • klej na gorąco • papier ekologiczny (z recyklingu) • rzutnik •
jeden pachnący owoc.
Przebieg zajęć plenerowych
Najprzyjemniej byłoby przeprowadzić te zajęcia późną wiosną w parku czy ogrodzie botanicznym. Dzieci otrzymują zadanie znalezienia różnych roślin kwietnych albo wskazania tych roślin, które już przekwitły albo dopiero zakwitną (w zależności od pory roku i przestrzeni wizji lokalnej). Dzieci mają zapamiętać (albo narysować na kartce) kształt kwiatów, kolor, budowę. Ważne, aby określiły, czy napotkane kwiaty są typowe, rzadkie, egzotyczne czy rodzime. Każde dziecko powinno postarać się uzasadnić, dlaczego jedne kwiaty mu się podobają, a inne nie przyciągają uwagi.
Podczas spaceru dzieci powinny wskazywać rośliny, które zwyczajowo kwitną (drzewa, krzewy, inne rośliny, jak warzywa czy owoce). Warto poszukać latających zapylaczy. Nauczyciel powinien naprowadzać dzieci, zadawać pytania, notować odpowiedzi, aby wykorzystać to podczas zajęć stacjonarnych, robić zdjęcia roślinom.
Ważne, aby uwrażliwić dzieci na urok przyrody, jaką podglądają, określić sposób ochrony roślin w parku czy ogrodzie przez zwiedzających, pokazać znaki nakazujące ochronę roślin i zwierząt.
Przebieg zajęć stacjonarnych
Należy dokonać podsumowania wyjścia – w postaci zdjęć (mogą być oznaczone w jakiś zabawny sposób, aby podkreślić obecność dzieci w środowisku roślinnym).
Następnie należy przestawić dzieciom ilustracje różnych, ciekawych kwiatów (w tym kwiaty roślin jadalnych zapylanych przez owady), w których łatwo zidentyfikować takie części jak płatki, słupek i pręciki (np. żonkil, tulipan, lilia). Jeżeli nauczyciel przyniesie żywe kwiaty, powinny być one dobrane odpowiednio do już poznanych w parku lub najbardziej typowych. Jeżeli będzie to możliwe – dzieci powinny powąchać przyniesione kwiaty i spróbować określić ich woń.
Na przykładzie wybranego kwiatu należy omówić, z jakich elementów się składa, a następnie z przyniesionych, różnorodnych materiałów dzieci powinny skomponować własny model kwiatka. Może być naklejony na kartkę, skonstruowany (np. przewiązany nitką czy sznurkiem). Ze zrobionych kwiatków nauczyciel układa kwietną łąkę.
Nauczyciel dzieli grupę na mniejsze, zgodnie z porządkiem panującym w ulu (czyścicielki, opiekunki, magazynierki, strażniczki, robotnice, królowa). Opowiada o cyklu życia pszczół (żyją ok. 40 dni, muszą przejść wszystkie etapy, aby zostać robotnicą; strażniczki nie wpuszczają obcych pszczół do ula; królowa jest tylko jedna, ma charakterystyczny zapach zwabiający wszystkie pszczoły do jednego ula itp.). Jedno dziecko staje się królową i trzyma w dłoniach jakiś dowolny, ale pachnący owoc (np. pomarańcz) odzwierciedlający zapach danego ula. Nauczyciel ustala z grupkami czyścicielek, magazynierek i strażniczek, jakimi gestami będą się wyróżniać. Nauczyciel ćwiczy przez chwilę z każdą grupką ten gest. Ćwiczy również bzyczenie.
Nauczyciel staje się „dyrygentem” i „uruchamia” poszczególne grupki do aktywności, a następnie doprowadza, że w ulu wre praca non stop. Robotnice podchodzą do kwiatów na łące kwietnej i „zapylają” kwiatki, a następnie wracają do ula oddać zbiory. Wszystkie grupki wykonują swoją pracę przez jakiś czas. Dzieci musza zrozumieć, że praca w ulu odbywa się w trybie ciągłym, a każda pszczoła staje się niezbędnym elementem systemu pracy w ulu.
Finał
Podsumowanie zajęć polega na ugruntowaniu wiedzy i uświadomieniu dzieciom, że należy chronić przyrodę i zapylacze, dzięki którym z kwiatów powstają owoce, a ludzie oraz zwierzęta mają co jeść, rośliny mogą się rozmnażać za pomocą nasion. Pszczoły miodne, wraz z innymi pszczołowatymi, jak pszczoły dzikie i trzmiele, odpowiadają za zapylanie roślin. Pszczołowate zapylają prawie 80 proc. gatunków roślin, dzięki którym otrzymujemy 90 proc. żywności na świecie. Cebula, ogórki, bób, cukinia, fasola, owoce jagodowe, śliwki, cytryny, jabłka, rzepak, gryka, oleje roślinne, kawa, bawełna i wiele innych roślin wymaga zapylenia przez pszczoły i trzmiele.
Jeżeli nie będzie zapylaczy, nie będzie jedzenia, ani dla zwierząt, ani dla ludzi. Dlatego wszyscy powinni skupić się na pomocy zapylającym (chronić ule i pasieki, nie niszczyć rojów, sadzić kwiatki i różne rośliny w ogródkach, na balkonach, nie używać chemicznych środków do roślin, szanować jedzenie, nie kupować za dużo, nie wyrzucać niepotrzebnie, dzielić się, jeżeli ma się go za dużo, dbać o środowisko). Nauczyciel może wskazać alternatywne rozwiązania pomocy zapylającym, jak zakładanie uli na dachach budynków, zakładanie łąk kwietnych, ograniczenie koszenia trawników, adopcję pszczoły, budowę hoteli dla owadów zapylających, no i oczywiście życie w zgodzie z naturą.
Materiały foto do wykorzystania:
